Over de St. Jan de Doperkerk, de Sint Janstros, de Johannesschotel en het Johannesaltaar...

Sint Jan de Doper, de patroon van Oerle
Ongeveer 90 jaar geleden ging Oerle, Oers op z'n Brabants, en een paar andere dorpskernen samen verder als Veldhoven. Desondanks heeft Oerle nog steeds een heel eigen identiteit.
Dit uit zich o.a. in de verering van St. Jan, de patroon van de parochie. De viering van de geboortedag van Johannes de Doper op 24 juni houdt veel inwoners van Oerle bezig.

De Sint Janstros
Er wordt door de inwoners veel zorg besteedt aan het maken van een zogenaamde Sint-janstros, die na de mis (nadat de tros gezegend is!) aan veel huizen boven of naast de voordeur wordt opgehangen.
De Sint-janstros is een klein boeketje bloemen dat in ieder geval de volgende bestanddelen bevat: bladeren van de noteboom (symbool voor vruchtbaarheid), korenbloemen (symbool voor onschuld) en natuurlijk St.Janskruid (zonnesymboliek).

Ook wordt wel beweerd dat de roodachtige vloeistof van de fijngewreven St. Janskruidbloemen symbool staat voor het bloed van Johannes. Bloemen die in Oerle veel verwerkt worden zijn: margrieten, koningsvaren, vergeetmijnietjes, duizendschoon ('lievemennekes'), vingerhoedskruid, bolderik en rozen. Men is vrij om andere bloemsoorten toe te voegen. Gebruikelijk is om het geheel op karton vast te naaien, maar het boeketje wordt ook wel gemakshalve samengebonden. De tros moet blijven hangen tot ze wordt vervangen door een nieuwe tros, een jaar later.

Het ophangen van St.Janstrossen bestaat al eeuwenlang. Diverse oude geschriften die teruggaan tot begin 1600 maken melding hiervan. In die tijd was Oerle ook een bekende bedevaartsplek, maar die tijd is allang voorbij. Volgens het volksgeloof beschermde de St.Janstros het huis tegen blikseminslag, ziekten en ander onheil. In onze tijd gaat het meer om het in ere houden van deze bijzondere traditie.

Het gebruik van de St.Janstros heeft zijn oorsprong in de volgende overlevering:
Johannes de Doper was ooit op de vlucht en zocht zijn schuilplaats in een huis. Aangezien het al na zonsondergang was, mochten zijn achtervolgers het huis niet meer betreden. Om 's ochtends zo snel mogelijk bij het juiste huis te zijn, maakten de achtervolgers het huis herkenbaar met een bosje bloemen. De volgende dag zag men tot hun stomme verbazing dat ineens aan alle huizen in het stadje een bloementros hing! Het huis waar Johannes verbleef kon men niet meer terugvinden, zodat Johannes aan zijn achtervolgers kon ontkomen.

Op 24 juni worden tijdens de speciale gildemis (opgedragen aan het nog steeds bestaande St. Jansgilde van Oerle) de meegebrachte St.Janstrossen gezegend. De pastoor gebruikt hiervoor een in wijwater gedompeld palmtakje. Na afloop van de viering brengt het St.Jansgilde op het plein voor de kerk een vendelgroet aan de patroonheilige en de pastoor.
Een vendelgroet is een samenspel tussen tamboers en vendeliers, waarbij de strijd tegen het onrecht en het kwaad wordt uitgebeeld. Het geheel ziet er indrukwekkend uit.

Jaarlijks wordt op de zondag na St.Jan, de laatste zondag van de maand, op de Brink van Zandoerle de St.Jansmarkt gehouden. Deze markt trekt veel bezoekers uit de omgeving.

Johannesaltaar
Sinds 1881 beschikt de St. Jan de Doperkerk te Oerle over een Johannesaltaar: in de voormalige kerk had dit een plaats als zijaltaar; in de huidige (in 1912 voltooide) kerk was het tot 1954 in gebruik als hoogaltaar; vanaf 1954 fungeert het weer als zijaltaar. Het is naar een tekening van architect Lambert Christian Hezenmans vervaardigd door de gebroeders Goossens uit 's-Hertogenbosch en gepolychromeerd door Johannes Adrianus Goossens.

Johannesschotel
Bijzonder is het vieren van de geboortedag van St.Jan. Gebruikelijk is om heiligen alleen op hun sterfdag te herdenken. Bij St.Jan gaat het in Oerle dubbelop. Johannes werd door Herodus onthoofd en zijn hoofd werd volgens overlevering op een schotel gelegd. Op 29 augustus werd in Oerle in vroege tijden tijdens een processie door het dorp aan dit sterven herinnerd door een schotel te tonen met daarop het hoofd van Johannes.
De Johannesschotel dateert uit het tweede kwart van de 16e eeuw. Het is van gepolychromeerd eikenhout, 36 cm in doorsnee, en is in Brabant vervaardigd. Op deze eenvoudige schotel met brede rand ligt het bebaarde hoofd van Johannes de Doper, met toegeslagen oogleden. Het origineel bevindt zich in het Museum voor Religieuze Kunst te Uden (in bruikleen). In de St. Jan de Doperkerk zelf is een replica aanwezig.

Bronvermelding:

1. Het Meertens Instituut
2. Bijnen, J.F.C.M. Jubeljaar 1987. St. Jan de Doperkerk Oerle.