Kabouters in Veldhoven

Eeuwenoude volksverhalen vertellen dat er kabouters woonden in Oerle, in de buurt van de prehistorische grafheuvels. Maar er woonden ook ontzettend veel kabouters in Meerveldhoven.
Deze 'aardmennekes' waren zeer geliefd bij de mensen. 's Nachts gingen ze namelijk flink aan het werk: bakken, dorsen, karnen. Onze voorouders maakten hier handig gebruik van. Wilde men bijvoorbeeld boter laten maken dan zette men 's avonds de boterstand klaar en legde een stuiver op de rand. Men kon er dan van verzekerd zijn 'dat er 's anderendaags gebotterd was'.
Ploegen, eggen, dorsen, wannen… alles deden die mannekes, soms voor niets. Soms vroegen ze als beloning om een kat, 'want kattenvleesch aten zij geerne. Dit braadden zij dan gemeenlijk boven het vuur. Tot vergoeding van eene kat of eene andere gift, voorspelden de Kaboutermannekes aan de gevers of hunne huisgenoten veel geluk; want die goede ventjes kenden ook de kunst van waarzeggerij.' ¹⁾ Nooit deden ze iemand kwaad, alleen aan bespieders hadden ze het land. Die straften ze dan ook. Een boer die net zijn oog voor een spleet in de deur hield om te kijken hoe de kabouters aan het werk waren hoorde zeggen: 'Blaas den diejen het licht maar uit'. Zijn verdere leven was hij blind aan zijn rechteroog. ²⁾

Boerderij De Heskok te Meerveldhoven
Veel verhalen spelen zich af op een hoeve in Meerveldhoven, genaamd De Heskok. De Heskok was een boerenbedrijf en lag aan de inmiddels verlegde Gender. Nu ligt daar de Provincialeweg. De hoeve lag waar nu de huisnummers 40 tot en met 50 zijn, globaal gezien tussen de Kapelstraat en de Burgemeester van Hoofflaan. Eigenlijk waren het twee boerderijen (zie A en B op de kaart ³⁾, later is er nog een derde boerderij (C3) bijgebouwd aan de andere kant van de straat, op de hoek van de Raadhuisstraat en de Provincialeweg. Nu ligt daar een plantsoen. ^{3) en 4)} De buurtvereniging in deze omgeving draagt nog steeds de naam De Heskokkers.

De kabouters waren erg graag op De Heskok. Ze huisden in onderaardse gangen bij de boerderij.
'Op de boerderij de Heskok te Meerveldhoven kwamen de kabouters vaak. Da' was de boerderij van mijn vaders vader, da' was ook 'n Jodocus Couwenberg. 'De Heskok': daar waren de kaboutermennekes thuis. 's Nachts werkten ze, ze bakten en 's morgens was alles gedorsen, zuiver. ' ⁵⁾
'De kaboutermennekes, die kwamen vroeger bij Joos Couwenberg op 'de Heskok'; die zaten rond 't vuur mee d'r pootjes op de pannen en die hebben 'n heel veld afgedorsen, zuiver.' ⁵⁾
'Veur 'n botterhammeke gingen die kaboutermennekes dorsen in 'de Heskok', moar je zag ze niet zitten. Ze kregen overal wa' en as ze niks kregen, dan zeeën die kaboutermennekes: "we zullen 's een rooie kat over het huis laten lopen" en dan stoken ze het af.' ⁵⁾

Het vertek van de kabouters uit de Kempen via de Goorstraat
Koning Kyrië is de bekendste Kempische kabouter. Op de dorpspomp in Hoogeloon staat zijn standbeeld. Uit de verhalen blijkt, dat hij zo'n anderhalve eeuw geleden koelbloedig is doodgeschoten door een jager bij de Duivelsberg in Riethoven. Nog dezelfde avond ging het droevige nieuws van koning Kyrië's dood door heel het kabouterrijk in de Kempen. En overal werd gezegd 'Och, och, is koning Kyrië dood, dan gaan we weg van hier". Ook door de mensen werd het druk besproken en zo hoorde iemand uit Veldhoven welke nacht de kabouters van De Heskok zouden vertrekken. 'Wat 'n mooie gelegenheid om dat volkje van nabij gade te slaan en hunne getalsterkte te kunnen opnemen; want hoogstzelden kreeg iemand een kabouter te zien.' Ondanks de welgemeende waarschuwing van de veldwachter begaf de nieuwsgierige held zich op weg naar de Goorstraat. Hij verborg zich in een droge sloot en wachtte met kloppend hart op de dingen die komen zouden. Middernacht precies zag hij in de verte een grote stofwolk oprijzen van een talloze menigte. 'De moed zonk hem in de schoenen. In zijn angst wist hij niet beter te doen dan zich schuil te houden onder een nabijzijnd houten bruggetje. Tot aan de knieën moest de arme stumper in 't water staan en... blijven staan, want de drom kabouters kwam nader en was zo groot, dat hun getal niet eens bij benadering was in te schatten. Bij duizenden en duizenden trokken de kabouters over den vonder. Toen de eerste stralen der zon zich spiegelden in 't water waagde 't onze held eindelijk uit zijne schuilplaats te voorschijn te komen. Geen enkele kabouter was meer te bespeuren, maar de Goorstraat was zoo vol stof, dat de man geen hand voor oogen kon zien en genoodzaakt was een anderen weg in te slaan om zijne woning terug te vinden'. ⁶⁾

Aan de Goorstraat 12 staat een huis met een tuin vol honderden tuinkabouters.

Kabouterwijk
In juni 1956 werd in Meerveldhoven een nieuw wijkje gebouwd.
De straten in deze buurt zijn vernoemd naar de legendes die zich hier hebben afgespeeld zoals de Aerdmennekesbaan en de Sagenstraat.
Ook 'individuele' kaboutermannekes en -vrouwkes uit vertellingen zijn vernoemd: Abramsdreef, Adriaansdreef, Ariespad, Christiaansdreef, Jacobsdreef, Jertespad, Kleertjespad en Koning Kyriëweg.
De speeltuin tegenover de wijk heet Kabouterdorp. Ook de buurtvereniging draagt die naam. ⁷⁾

Fietstocht 'Op zoek naar kabouters'
Dit is een fietsroute met als thema de eeuwenoude volksvertellingen over kabouters die in de Kempen de ronde doen. De route voert o.a.langs Eersel, Hoogeloon, Steensel, Westerhoven en Bergeijk.
U fietst langs verschillende bezienswaardigheden die de legende over Kabouterkoning Kyrië en zijn Kempenkabouters doen voortleven.
Deze themafietsroute is gebaseerd op het bekende fietsroutenetwerk waarbij u eenvoudig van 'knooppunt' naar 'knooppunt' fietst.
De fietsroute is 41 km en kan eventueel ingekort worden tot 22 km.

Bronvermelding:

1. Bécourt, W. de Volksverhalen uit Noord-Brabant. Utrecht : Het Spectrum, 1980. - p. 58
2. Louwers, K. De kabouters der Kempen p. 135 - 141
3. Run, A. de De Heskok. - Campinia, nr. 25, april 1977. p. 28
Coenen, Jean / Veldhoven: van Toterfout tot heden. - Veldhoven : Stichting Veldhoven van Gisteren naar Morgen, 2006. - p. 185 - 186
4. Sinninghe, J.R.W. Noord-Brabantsch sagenboek dl. 2 p. 2 . Verteller is Judocus Couwenberg te Meerveldhoven
   Sinninghe, J.R.W. Noord-Brabantsch sagenboek dl. 2 p. 2 . Verteller is Van Lieshout te Zeelst.
   Sinninghe, J.R.W. Noord-Brabantsch sagenboek dl. 2 p. 2 . Verteller is Peer van de Ven te Zeelst.
5. Cuypers, J. Kaboutersprookjes. (1890)
6. Jeroen van Sambeeck / Een halve eeuw kabouterwijk, en meer. In: Eindhovens dagblad, 13 juni 2006